پرت و پلا

ویروسی شناخته شده؛ بیماری ناشناس

وقت آن رسيده است كه عزم سياسي به نحو بي‌سابقه‌اي براي مقابله با ایدز بسيج شود. این پیامی است که  کوفی عنان دبیر کل  سازمان ملل به مناسبت روز جهانی ایدز خطاب به ملتها گفت.عنان می افزاید:" مسئوليت پذيري عنوان روز جهاني مبارزه با ايدز است كه از هر رئيس جمهور و نخست وزير، هر نماينده و سياستمدار مي‌خواهد تا اعلام كند كه آماده متوقف كردن ايدز است."
۲۵سال از نخستين گزارش بروز ايدز در جهان مي‌گذرد؛ اين بيماري جهان ما را دگرگون كرد .‪۲۵ ميليون نفر را كشت و ‪ ۴۰ميليون نفر را مبتلا كرد. رقم کشته شدگان ایدز در مقابل شمار کشته شدگان در تمامی جنگ ها نیز غیر قابل مقایسه است.ايدز فقط در سال ‪ ۲۰۰۵ميلادي ‪ ۳ميليون و ‪ ۵۰۰هزار قرباني گرفت. از آغاز شیوع این بیماری در دهه 80 مدت‌ها خطر این بیماری  انکار شد  اما طي ‪ ۱۰سال گذشته نگرش‌ها بتدريج تغيير كرد و اکنون جهان نبرد ايدز را با جديت پيگيري مي‌كند.

۱۰سال پيش، تاسيس برنامه مشترك سازمان ملل متحد در زمينه ايدز  UNAIDSبه منظور گردآوردي همه منابع و توانمندي‌هاي بخش‌هاي گوناگون خانواده سازمان ملل متحد، نقطه عطفي در تحول شيوه واكنش جهان به بيماري ايدز بود. پنج سال پيش نيز نقطه عطف ديگري را با پيوستن كليه كشورهاي عضو سازمان ملل متحد به اعلاميه تعهد در بردارنده اهداف مشخص، دامنه دار و زمانبندي براي مقابله با اين همه‌گيري، پشت سر گذاشته شد.

در کشور ما نیز مدتها ایدز در سایه سیاه گناه و وحشت مسکوت ماند اما در سال های گذشته اقدامات خوبی برای کنترل ایدز صورت گرفت به طوری که بعد از 10 سال در سال گذشته شاهد كاهش موارد ايدز بوديم.  از سال 84 موارد ابتلاء به ايدز نسبت به سالهاي قبل از آن دو سوم كاهش يافته و به هزار و 900 مورد رسيد و در سال 85 نيز موارد آن به 270 نفر رسيده است و اين نشانه پيشرفت و مثبت بودن اقدامات در جهت كاهش ايدز در كشور است.  طبق آمار مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت تا پايان مهر ماه 85 در ايران 13 هزار و 709 نفر مبتلا به ایدز شناسايي شده‌اند ویک هزار و 709 نفر نيز در اثر ابتلاء به اين بیماری فوت کردند، 826 نفر نيز در مرحله نهايي اين بيماري قرار دارند. اما این تنها شمار موارد شناسایی شده است، تخمین زده می شود در کشور ما 60 تا 70 هزار نفر مبتلاء وجود داشته باشند.  این ارقام نشان دهنده لزوم نگاهی جدی به مقوله مبارزه با ایدز است. در برنامه چهارم توسعه وظايف مهمي بر عهده وزارت بهداشت به ويژه در فصل هفتم اين قانون در اين رابطه گذاشته‌شده است.

لنکرانی وزیر بهداشت و درمان در باره کنترل ایدز در ایران می گوید: "هرچند اتخاذ سياست‌هاي پیشین در زمينه پيشگيري ايدز تا حد زيادي روند رشد آن را كاهش داده و به همین خاطرایران مورد تشويق نظامهاي جهاني قرار گرفته اما بايد تغييرات شتابزده‌اي با قوت بيشتری در زمينه پيشگيري از ايدز صورت گيرد."

وزير بهداشت می افزاید:" بيماري ايدز فعلا در كشور ما  بيماري گروههاي خاص پرخطر است و عمدتا معتادان را درگير كرده است كه براي اين گروه برنامه ويژه‌اي داريم و اميدواريم تا پايان سال تعداد مراكز DIC به 100 مركز برسد.‌ با اقدامات مناسبي كه در زندانها در زمينه شناسايي و پيشگيري موارد ايدز صورت گرفته كاهش چشمگيري در اين گروه پرخطر ديده شده و اميدواريم اين روند ادامه يابد .يكي از مهمترين راههايي كه در كشور در جهت كاهش خطر ابتلاء به ايدز انجام شد، فراهم كردن كاندوم در تمام داروخانه‌ها و مراكز درماني است هرچند  فرهنگ‌سازي در اين خصوص بسيار مشكل بود اما اين اقدام تاثیر زیادی در جهت كاهش مبتلايان داشت. "

البته راهکارهای موثر صورت گرفته در گذشته است که هرچند موثر بوده اما مطمئنا کافی نیست.برنامه دوم استراتژيک  كنترل ايدز در ايران با همكاري تمام NGO، وزارتخانه‌ها و سازمانهاي مربوطه تنظیم شده  و پس از هفت ماه به هيات دولت و مجلس تقديم شد. ا ین برنامه از ابتدای سال 86 آغاز و  تا سال 88 به طور کامل به اجرا در می آید.دکتر محمد مهدی گویا مدیر مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت درباره برنامه کنترل ایدز در ایران به خبرنگار سپید می گوید:"اطلاع رسانی به همه اقشار جامعه از اولویت های این برنامه است و برنامه جديد با در نظر گرفتن مسائل و مشكلات جديدي كه در سر راه كنترل HIVقرار دارد تنظيم شده است.‌ در اين برنامه همچنين به خدمات مراقبت و درمان بيماران بهاي بيشتري داده شده است و به خصوص به آموزش و مراقبت از گروههاي پر خطر و دسترسي بيشتر به آنها توجه بيشتري شده است."

 گویا‌ ارتباط مستمر با مبتلایان به ایدز که دچار عفونت شده اند  را یکی از اهداف اصلی  در این برنامه  می داند و می افزاید:" اين كار دو فايده دارد اول اينكه بيماران به خدمات درماني و مراقبتي بهتري دسترسي پيدا مي‌كنند، دوم اينكه پيشگيري از انتقال عفونت ايدز از افراد مبتلا به ديگران به نحو مطلوب تري انجام مي‌شود.  هدف اصلي در اين برنامه اين است كه به افراد مبتلا آموزش دهيم تا اين تعهد را در خود احساس كنند و نگذارند عفونت از طريق آنها به ديگران انتقال يابد، اگر اين برنامه به طور كامل اجرا شود و در اجراي آن موفق باشيم به نحو چشمگيري موارد ابتلا و عفونت HIV در كشور كاهش مي‌يابد. "

گسترش آموزش پرسنل بهداشت و درمان كشور و رعايت اصول استاندارد ايمني در برخورد با بيماران آلوده به ويروس HIV در مراكز درماني از دیگر  مواردی است که در کنترل ایدز باید به آن توجه داشت. مدیر مرکز کنترل بیماری های وزارت بهداشت در این باره می گوید:" برنامه ریزی خوبی برای آموزش  کارمندان انجام شده و در اين بخش ضد عفوني كردن وسايل و تجهيزات پزشكي و دندانپزشكي و آموزش اصول صحيح ايمني به پرسنل مد نظر قرار گرفته است. "

اطلاع رسانی در زمینه ایدز همواره با مسائل فرهنگی کشورمان  گره خورده و این کار را برای مسولان کمی سخت تر می کند .لنکرانی  با اشاره به چالشها در ارتباط با ايدز میگوید: "متاسفانه در مبحث ايدز با چالش‌هايي هم روبرو هستيم كه در درجه اول نگرش غلط رفتارهاي اجتماعي نامناسب با اين گروه است که  به مشكلات دامن مي‌زند و با توجه به اين كه اين موضوع نه با فرهنگ ما و نه با آموزه‌هاي ديني در كشورمان تناسب دارد بايد در تغيير آن كوشا باشيم و با اطلاع‌رساني و آموزش مناسب از سرافكندگي مبتلايان در جامعه جلوگيري كنيم و با تعهد، پاسخگويي و اقدام مناسب برنامه مناسبي را به اجرا رسانيم."

تجربه کشورهای توسعه یافته  نشان می دهد که شفافیت اطلاع رسانی و ایجاد اعتماد  در موارد مشکوک به HIV توانسته تاثیر بسزایی در کنترل این بیماری داشته باشد. به رغم برنامه های پیش بینی شده در بخش بهداشت و درمان  به نظر می رسد که باید  تمام بخش ها و مسولان ذی ربط فرهنگ سازی را در صدر اولویت های خود قرار دهند.

اول دسامبر روز جهاني ايدز

تاريخچه شيوع ايدز در جهان ‏

ايدز مهلک‌ترين بيماري عصر مدرن است. بيماري‌اي که در کمتر از ربع قرن که از شناختنش مي‌گذرد بيش از بيست و چهار ميليوين قرباني گرفته؛ قربانياني بيشتر از قربانيان طاعون قرن نوزدهم و کشته شدگان دو جنگ جهاني.

شروع بيماري ايدز کاملا مشخص نيست. اولين بار در سال 1981 هشت مورد وخيم از ابتلا به بيماري "کابوسي سارکوما" يکي از انواع خوش‌خيم‌تر سرطان که معمولا در ميان افراد سالمند شايع است، در ميان مردان هم جنسگراي نيويورک گزارش شد. تقريبا همزمان با اين موارد، شمار مبتلايان به يک عفونت ريوي نادر در کاليفرنيا و نيويورک بالا رفت. با اين که در آن زمان عامل شيوع ناگهاني اين دو بيماري مشخص نشده بود، اما معمولا از اين دو واقعه پزشکي به عنوان آغاز ايدز ياد مي‌کنند. ديري نگذشت که مواردي مشابه در معتادان تزريقي و افراد هموفيلي  که از خون و فرآورده‌هاي خوني آلوده استفاده کرده بودند گزارش شد. سرانجام در1983 عامل بيماري ايدز به نام ويروس ‏HIV‏ که ويروس نقص سيستم ايمني نامگذاري شده بود شناسايي شد. همزمان با ظهور ايدز در آمريکا، در آن سوي اقيانوس آتلانتيک پزشکان در فقيرترين قاره جهان آفريقا، متوجه شيوع يک پديده جديد بهداشتي شدند. اين بيماري که در زبان محلي "اسليم" (‏SLIM‏) - مرگ در اثر تحليل تدريجي بدن - نام گرفته بود، در آفريقا به معضلي عميق تبديل مي‌شد. در وهله اول پزشکان دليلي نمي‌ديدند که ايدز، بيماري شايع در  ميان همجنس‌گرايان آمريکاي ثروتمند، را با اسليم مرتبط بدانند. اما تحقيقات بعدي و شيوع علائمي مشابه در ميان زنان و دگرجنس‌گراها نشان داد که هر دوي اين بيماري‌ها يکي بوده و همان ايدز است. در هياهويي از جنجال‌ها و ابهامات گسترده درباره اين بيماري کشنده جديد، تلاش‌ها براي تشخيص علت بروز ايدز و نحوه انتقال آن، با شتابي بي‌سابقه آغاز شد. در سال 1984 يک گروه محقق آمريکايي به رياست "رابرت گالو" اعلام کرد که آنها عامل بيماري ايدز را کشف کرده‌اند، يعني همان ويروسي که ما آن را اکنون اچ‌آي‌وي مي‌خوانيم. البته اين ادعا با اعتراض "لوک موننتير" و گروه محققان فرانسوي او، که ماه‌ها قبل اين ويروس را شناسايي کرده بودند، روبرو شد. در بحبوحه اين جنجال‌ها محققان براي پيدا کردن درمان ايدز بسيج شدند.جستجويي که هنوز هم ادامه دارد.

‏

تاريخچه ايدز در ايران

 اولين بار ايدز در ايران در يک کودک 6 ساله که از فرآورده‌هاي خوني وارداتي استفاده کرده بود مشاهده شد. پس از آن هر سال مواردي جديد از بيمار کشف شد. تعداد مبتلايان ثبت شده تا اول مهرماه امسال 13 هزار و 702 نفر است. البته تخمين زده مي‌شود که هم اکنون حدود 70 هزار نفر در ايران ناقل اين بيماري باشند.‏